4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun. Ayrıntılı sesli özet. Bu özette 18 madde anlatılmaktadır.

Genel bakış.

4483 sayılı Kanun, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar için soruşturma izni sistemini düzenler. Amaç, kamu görevlisinin asılsız ihbar ve şikâyetlerle yıpratılmasını önlemek ve kamu hizmetinin aksamamasını sağlamaktır.

Kanunun iskeleti bir süreçtir: ihbar veya şikâyet, ardından ön inceleme, ardından soruşturma izni kararı (30 gün ve 15 gün), ardından itiraz (10 gün), ardından itiraz mercii kararı (en geç 3 ay), ardından Cumhuriyet başsavcılığının hazırlık soruşturması. Sorular bu zincirin halkalarından gelir.

Özel kanunlarla öngörülen soruşturma usulleri saklıdır; örneğin 3628 sayılı Kanunun 17. maddesinde sayılan rüşvet, zimmet, irtikap gibi suçlarda 4483 uygulanmaz.

Madde madde anlatım.

Bu bölümde geçici maddeler dışındaki bütün maddeler sırasıyla anlatılır. Her maddede önce varsa kısa açıklama, ardından maddenin hükmü, son olarak da sınav uyarısı gelir.

Madde 1: Amaç.

Hüküm: Bu Kanunun amacı, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı yargılanabilmeleri için izin vermeye yetkili mercileri belirtmek ve izlenecek usulü düzenlemektir.

Madde 2: Kapsam.

Açıklama: Kanun, kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda uygulanır; görev sırasında işlenen ama görevle ilgisi olmayan suçlar kapsam dışıdır. Özel soruşturma usulüne tabi olanlara ilişkin hükümler saklıdır. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli genel hükümlere tabidir.

Hüküm: Bu Kanun, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar hakkında uygulanır.

Görevleri ve sıfatları sebebiyle özel soruşturma ve kovuşturma usullerine tabi olanlara ilişkin kanun hükümleri ile suçun niteliği yönünden kanunlarda gösterilen soruşturma ve kovuşturma usullerine ilişkin hükümler saklıdır.

Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali genel hükümlere tabidir.

Disiplin hükümleri saklıdır.

765 sayılı Türk Ceza Kanununun 243 ve 245 inci maddeleri ile 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 154 üncü maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında açılacak soruşturma ve kovuşturmalarda bu Kanun hükümleri uygulanmaz.

Sınav uyarısı: “Görev sırasında” ile “görevi sebebiyle” aynı şey değildir. Kanun ikincisini kapsar.

Madde 3: İzin vermeye yetkili merciler.

Açıklama: İzin vermeye yetkili merciler: ilçede görevliler için kaymakam; il ve merkez ilçede görevliler ile kaymakamlar için vali; bölge teşkilatındakiler için görev yaptıkları ilin valisi; Cumhurbaşkanlığına bağlı kuruluşlar ve bakanlıkların merkez teşkilatındakiler için kuruluşun en üst idari amiri; Cumhurbaşkanı kararıyla atananlar için Cumhurbaşkanı veya ilgili bakan; TBMM personeli için TBMM Genel Sekreteri; belediye başkanları ve meclis üyeleri için İçişleri Bakanı; belde belediye başkanları için kaymakam veya vali; muhtarlar için ilçede kaymakam, merkez ilçede vali.

Hüküm: Soruşturma izni yetkisi.

İlçede görevli memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında kaymakam.

İlde ve merkez ilçede görevli memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kaymakamlar hakkında vali.

Bölge düzeyinde teşkilatlanan kurum ve kuruluşlarda görev yapan memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında görev yaptıkları ilin valisi.

Cumhurbaşkanına veya Cumhurbaşkanlığına bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşlar ve bakanlıkların merkez ve bağlı veya ilgili kuruluşlarında görev yapan diğer memur ve kamu görevlileri hakkında o kuruluşun en üst idari amiri.

(b) ve (c) bentlerindeki hükümler saklı kalmak kaydıyla Cumhurbaşkanı kararıyla atanan memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında Cumhurbaşkanı veya ilgili bakan.

Türkiye Büyük Millet Meclisinde görevli memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreteri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreteri ve yardımcıları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı.

Cumhurbaşkanlığında görevli memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri hakkında Cumhurbaşkanı.

Büyükşehir belediye başkanları, il ve ilçe belediye başkanları; büyükşehir, il ve ilçe belediye meclisi üyeleri ile il genel meclisi üyeleri hakkında İçişleri Bakanı.

İlçelerdeki belde belediye başkanları ve belde belediye meclisi üyeleri hakkında kaymakam, merkez ilçelerdeki belde belediye başkanları ve belde belediye meclisi üyeleri hakkında bulundukları ilin valisi.

Köy ve mahalle muhtarları ile bu Kanun kapsamına giren diğer memurlar ve kamu görevlileri hakkında ilçelerde kaymakam, merkez ilçede vali.

Yokluklarında ise vekilleri tarafından bizzat kullanılır.

Yetkili mercilerin saptanmasında, memur veya kamu görevlisinin suç tarihindeki görevi esas alınır.

Ast memur ile üst memurun aynı fiile iştiraki halinde izin, üst memurun bağlı olduğu merciden istenir.

Sınav uyarısı: Ast ve üst memurun aynı fiile iştirakinde izin, üst memurun bağlı olduğu merciden istenir.

Not: Kişi sonradan başka göreve atansa bile yetkili merci, suçun işlendiği tarihteki görevine göre belirlenir.

Madde 4: Olayın yetkili mercie iletilmesi, işleme konulmayacak ihbar ve şikayetler.

Açıklama: Cumhuriyet başsavcısı ihbar aldığında yalnızca kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit eder; memurun ifadesine başvurmaz ve evrakın bir örneğini göndererek yetkili mercie soruşturma izni sorar. Soyut ve genel nitelikteki, kişi veya olay belirtilmeyen ihbar ve şikâyetler işleme konulmaz.

Hüküm: Cumhuriyet başsavcıları, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin bu Kanun kapsamına giren suçlarına ilişkin herhangi bir ihbar veya şikayet aldıklarında veya böyle bir durumu öğrendiklerinde ivedilikle toplanması gerekli ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespitten başka hiçbir işlem yapmayarak ve hakkında ihbar veya şikayette bulunulan memur veya diğer kamu görevlisinin ifadesine başvurmaksızın evrakın bir örneğini ilgili makama göndererek soruşturma izni isterler.

Diğer makam ve memurlarla kamu görevlileri de, bu Kanun kapsamına giren bir suç işlendiğini ihbar, şikayet, bilgi, belge veya bulgulara dayanarak öğrendiklerinde durumu izin vermeye yetkili mercie iletirler.

Bu Kanuna göre memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında yapılacak ihbar ve şikâyetlerin soyut ve genel nitelikte olmaması, ihbar veya şikâyetlerde kişi veya olay belirtilmesi, iddiaların ciddî bulgu ve belgelere dayanması, ihbar veya şikâyet dilekçesinde dilekçe sahibinin doğru ad, soyad ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması zorunludur.

Üçüncü fıkradaki şartları taşımayan ihbar ve şikâyetler Cumhuriyet başsavcıları ve izin vermeye yetkili merciler tarafından işleme konulmaz ve durum, ihbar veya şikâyette bulunana bildirilir. Ancak iddiaların, sıhhati şüpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulmuş olması halinde ad, soyad ve imza ile iş veya ikametgâh adresinin doğruluğu şartı aranmaz. Başsavcılar ve yetkili merciler ihbarcı veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutmak zorundadır.

Madde 5: Ön inceleme.

Açıklama: Yetkili merci suçu öğrenince ön inceleme başlatır. Ön inceleme merci tarafından bizzat ya da görevlendireceği denetim elemanı veya hakkında inceleme yapılan kişiden daha üst görevde bir memur eliyle yapılır. Daha önce sonuçlandırılmış ön inceleme konusu ihbarlar, sonucu etkileyecek yeni belge sunulmadıkça işleme konulmaz.

Hüküm: İzin vermeye yetkili merci, bu Kanun kapsamına giren bir suç işlediğini bizzat veya yukarıdaki maddede yazılı şekilde öğrendiğinde bir ön inceleme başlatır.

Cumhuriyet başsavcılıkları ile izin vermeye yetkili merciler ihbar ve şikâyetler konusunda daha önce sonuçlandırılmış bir ön inceleme olması halinde müracaatı işleme koymazlar. Ancak ihbar veya şikâyet eden kişilerin konu ile ilgili olarak daha önceki ön incelemenin neticesini etkileyecek yeni belge sunması halinde müracaatı işleme koyabilirler.

Ön inceleme, izin vermeye yetkili merci tarafından bizzat yapılabileceği gibi, görevlendireceği bir veya birkaç denetim elemanı veya hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki memur ve kamu görevlilerinden biri veya birkaçı eliyle de yaptırılabilir. İnceleme yapacakların, izin vermeye yetkili merciin bulunduğu kamu kurum veya kuruluşunun içerisinden belirlenmesi esastır. İşin özelliğine göre bu merci, anılan incelemenin başka bir kamu kurum veya kuruluşunun elemanlarıyla yaptırılmasını da ilgili kuruluştan isteyebilir. Bu isteğin yerine getirilmesi, ilgili kuruluşun takdirine bağlıdır.

Yargı mensupları ile yargı kuruluşlarında çalışanlar ve askerler, başka mercilerin ön incelemelerinde görevlendirilemez.

Ön inceleme ile görevlendirilen kişiler birden fazla ise içlerinden biri başkan olarak belirlenir.

Madde 6: Ön inceleme yapanların yetkisi ve rapor.

Açıklama: Ön inceleme yapan, bakanlık müfettişlerinin ve kendisini görevlendiren merciin bütün yetkilerine sahiptir; ilgili memurun ifadesini alarak bilgi ve belgeleri toplar, görüşünü içeren raporu yetkili mercie sunar. Merci bu rapor üzerine izin verilip verilmemesine karar verir.

Hüküm: Ön inceleme ile görevlendirilen kişi veya kişiler, bakanlık müfettişleri ile kendilerini görevlendiren merciin bütün yetkilerini haiz olup, bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa göre işlem yapabilirler; hakkında inceleme yapılan memur veya diğer kamu görevlisinin ifadesini de almak suretiyle yetkileri dahilinde bulunan gerekli bilgi ve belgeleri toplayıp, görüşlerini içeren bir rapor düzenleyerek durumu izin vermeye yetkili mercie sunarlar. Ön inceleme birden çok kişi tarafından yapılmışsa, farklı görüşler raporda gerekçeleriyle ayrı ayrı belirtilir.

Yetkili merci bu rapor üzerine soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine karar verir. Bu kararlarda gerekçe gösterilmesi zorunludur.

Madde 7: Süre.

Açıklama: Karar, suçun öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verilir. Zorunlu hâllerde süre onbeş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir. Yani azami süre 45 gündür.

Hüküm: Yetkili merci, soruşturma izni konusundaki kararını suçun 5 inci maddenin birinci fıkrasına göre öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verir. Bu süre, zorunlu hallerde onbeş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir.

Yetkili merci, herhalde yukarıdaki fıkrada belirtilen süreler içinde memur veya diğer kamu görevlisi hakkında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda karar vermek zorundadır.

Sınav uyarısı: Uzatma “bir defa” ve “en çok 15 gün”dür; iki kez uzatma veya 30 gün uzatma seçenekleri yanlıştır.

Madde 8: Soruşturma izninin kapsamı.

Hüküm: Soruşturma izni, şikayet, ihbar veya iddia konusu olaylar ile bunlara bağlı olarak ileride soruşturma sırasında ortaya çıkabilecek konuları kapsar.

Soruşturma sırasında izin verilen olay ve konudan tamamen ayrı veya farklı bir suç olarak nitelendirilebilecek bir fiil ortaya çıktığında, yeniden izin alınması zorunludur.

Suçun hukuki niteliğinin değişmesi, yeniden izin alınmasını gerektirmez.

Madde 9: İtiraz.

Açıklama: Karar Cumhuriyet başsavcılığına, ilgili memura ve varsa şikâyetçiye bildirilir. İzin verilmesine karşı memur; izin verilmemesine karşı Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi; işleme koymama kararına karşı şikâyetçi itiraz eder. Süre tebliğden itibaren on gündür. İtirazlar öncelikle incelenir, en geç üç ay içinde karara bağlanır ve kesindir.

Hüküm: Yetkili merci, soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine ilişkin kararını Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan memur veya diğer kamu görevlisine ve varsa şikayetçiye bildirir.

Soruşturma izni verilmesine ilişkin karara karşı hakkında inceleme yapılan memur veya diğer kamu görevlisi; soruşturma izni verilmemesine ilişkin karara karşı ise Cumhuriyet başsavcılığı veya şikayetçi, izin vermeye yetkili merciler tarafından verilen işleme koymama kararına karşı da şikâyetçi itiraz yoluna gidebilir. İtiraz süresi, yetkili merciin kararının tebliğinden itibaren on gündür.

İtiraza, 3 üncü maddenin (e), (f), g (Cumhurbaşkanınca verilen izin hariç) ve (h) bentlerinde sayılanlar için Danıştay İkinci Dairesi, diğerleri için yetkili merciin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesi bakar.

İtirazlar, öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır. Verilen kararlar kesindir.

Sınav uyarısı: İzin verilmesine karşı şikâyetçi itiraz edemez; çünkü onun lehine bir karardır. İtiraz mercii kararı kesindir, ayrıca dava açılamaz.

Madde 10: İştirak halinde işlenen suçlar.

Açıklama: Suçun iştirak hâlinde işlenmesinde memur olmayan memurla; ast memur üst memurla aynı mahkemede yargılanır.

Hüküm: Bu Kanun kapsamındaki suçların iştirak halinde işlenmesi durumunda memur olmayan, memur olanla; ast memur, üst memurla aynı mahkemede yargılanır.

Madde 11: Soruşturma izninin gönderileceği merci.

Hüküm: Soruşturma izninin itiraz edilmeden veya itirazın reddi sonunda kesinleşmesi ya da soruşturma izni verilmemesine ilişkin karara karşı yapılan itirazın kabulü üzerine dosya, derhal yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. İzin üzerine ilgili Cumhuriyet başsavcılığı, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ve diğer kanunlardaki yetkilerini kullanmak suretiyle hazırlık soruşturmasını yürütür ve sonuçlandırır.

Madde 12: Hazırlık soruşturmasını yapacak merciler.

Açıklama: Hazırlık soruşturmasını kural olarak yetkili Cumhuriyet başsavcılığı yapar. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, TBMM Genel Sekreteri, bakan yardımcıları ve valiler için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya başsavcıvekili; kaymakamlar için il Cumhuriyet başsavcısı veya başsavcıvekili yetkilidir.

Hüküm: Hazırlık soruşturması genel hükümlere göre yetkili ve görevli Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılır. Ancak Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreteri, Bakan yardımcıları ve valiler ile ilgili olarak yapılacak olan hazırlık soruşturması Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Başsavcıvekili, kaymakamlar ile ilgili hazırlık soruşturması ise il Cumhuriyet başsavcısı veya başsavcıvekili tarafından yapılır.

Hazırlık soruşturması sırasında hâkim kararı alınmasını gerektiren hususlarda; Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreteri, Bakan yardımcıları ve valiler için Yargıtayın ilgili ceza dairesine, kaymakamlar için il asliye ceza mahkemesine, diğerleri için ise genel hükümlere göre yetkili ve görevli sulh ceza hâkimine başvurulur.

Madde 13: Yetkili ve görevli mahkeme.

Açıklama: Görevli mahkeme kural olarak genel hükümlere göre belirlenir. Cumhurbaşkanlığı ve TBMM Genel Sekreterleri, bakan yardımcıları ve valiler Yargıtayın ilgili ceza dairesinde; kaymakamlar il ağır ceza mahkemesinde yargılanır.

Hüküm: Davaya bakmaya yetkili ve görevli mahkeme, genel hükümlere göre yetkili ve görevli mahkemedir. Ancak Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreteri, Bakan yardımcıları ve valiler için yetkili ve görevli mahkeme Yargıtayın ilgili ceza dairesi, kaymakamlar için ise il ağır ceza mahkemesidir.

Madde 14: Vekillerin durumu.

Hüküm: Bu Kanunun uygulanmasında vekiller, asillerin tabi olduğu usule tabidir.

Madde 15: Cumhuriyet başsavcılığınca re'sen dava açılacak haller.

Açıklama: İhbar ve şikâyetin kamu görevlisini mağdur etmek amacıyla uydurma bir suç isnadıyla yapıldığı anlaşılırsa, haksız isnatta bulunanlar hakkında başsavcılık re'sen soruşturma başlatır. Kamu görevlisinin tazminat davası açma hakkı saklıdır.

Hüküm: Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkındaki ihbar ve şikayetlerin ihbar veya şikayet edileni mağdur etmek amacıyla ve uydurma bir suç isnadı suretiyle yapıldığı hazırlık soruşturması sonucunda anlaşılır veya yargılama sonucunda sabit olursa haksız isnatta bulunanlar hakkında yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığınca re'sen soruşturmaya geçilir.

Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yukarıdaki fıkrada belirtilen durumlarda kamu davası açılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurma ve haksız isnatta bulunanlar hakkında genel hükümlere göre tazminat davası açma hakları saklıdır.

Madde 16: Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkata yapılan atıflar.

Hüküm: Kanunlarda Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkatın uygulanacağı belirtilen hallerde bu Kanun hükümleri uygulanır.

Kanunlarda Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkatın uygulanmayacağı belirtilen hallerde genel hükümler uygulanır.

Madde 17: Değiştirilen hükümler.

Hüküm: (22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesi ile ilgili olup, yerine işlenmiştir.).

Ek madde 1.

Hüküm: Bu Kanuna ya da başka kanunlara göre ön inceleme, disiplin soruşturması veya diğer idari soruşturmaları yapmakla görevlendirilenler ile teftiş ya da denetim elemanlarının bu görevleriyle ilgili olarak yaptıkları işlemlerden, yürüttükleri faaliyetlerden, düzenledikleri raporlar ile görüş yazılarında belirttikleri kanaatlerinden veya kanunla verilen yetkilere dayanarak aldıkları tedbirlerden dolayı kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere ancak idare aleyhine tazminat davası açılabilir. Ancak bu görevlilerin suç sayılan eylemleri ile kin, garez ve hatıra dayalı olarak veya baskı veya telkinle kanaat oluşturduğu ya da değiştirdiği kesinleşmiş yargı ya da disiplin kurulu kararıyla tespit edilirse, idarenin görevliye rücu hakkı saklıdır.

Ön inceleme, disiplin soruşturması veya diğer idari soruşturmalar ile teftiş ya da denetim sonucunda düzenlenen raporlara dayanarak karar verenler veya işlem tesis edenlerle, bu kararları ya da işlemleri hazırlayan ve inha ya da teklif edenler hakkında da birinci fıkra hükmü uygulanır.

Tekrar: sınavda dikkat edilecek noktalar.

Kapsam: genel idare esaslarına göre yürütülen kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri yürüten memurlar ve kamu görevlilerinin görev sebebiyle işledikleri suçlar.

Ağır cezalık suçüstü hâli genel hükümlere tabidir; disiplin hükümleri saklıdır.

İzin kararı ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verilir; zorunlu hâllerde onbeş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir.

İtiraz süresi tebliğden itibaren on gündür; itiraz en geç üç ay içinde karara bağlanır ve karar kesindir.

İtiraz mercii: Cumhurbaşkanı veya bakan, TBMM ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterleri ile İçişleri Bakanının kararlarında Danıştay İkinci Dairesi; diğerlerinde bölge idare mahkemesi.

Yetkili merciin belirlenmesinde suç tarihindeki görev esas alınır.

Özetin sonu. Şimdi soru bankasıyla kendini dene.