3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu. Ayrıntılı sesli özet. Bu özette 21 madde anlatılmaktadır. Genel bakış. 3628 sayılı Kanun iki amaca hizmet eder: kamu görevlilerinin mal bildiriminde bulunması ile rüşvet ve yolsuzluklarla mücadele. Kanun, mal bildirimi verecekleri, bildirimin zamanı ve yenilenmesi, hediye kuralı, haksız mal edinme ve bu suçlara ilişkin özel soruşturma usulünü düzenler. Sınavda en çok sorulanlar: hediye kuralı (10 aylık net asgari ücreti aşan hediye bir ay içinde kuruma teslim), bildirimin zamanı (göreve girişte, değişiklikte bir ay, görev sonunda bir ay), yenileme (sonu 0 ve 5 ile biten yılların Şubat sonu), cezalar ve 4483'ün uygulanmayacağı suçlar. Madde madde anlatım. Bu bölümde geçici maddeler dışındaki bütün maddeler sırasıyla anlatılır. Her maddede önce varsa kısa açıklama, ardından maddenin hükmü, son olarak da sınav uyarısı gelir. Birinci bölüm: Genel Hükümler. Madde 1: Amaç. Hüküm: Bu Kanunun amacı, rüşvet ve yolsuzluklarla mücadele cümlesinden olarak; bu Kanunda sayılanların mal bildiriminde bulunmalarını, bildirimlerin yenilenmesini, mal edinmelerin denetimiyle, haksız mal edinme veya gerçeğe aykırı bildirimde bulunma halinde uygulanacak hükümleri, bu Kanunda belirlenen suçlarla bazı suçlardan dolayı kamu görevlileri ve suç ortakları hakkında takip ve muhakeme usulünü düzenlemektir. Madde 2: Mal bildiriminde bulunacaklar. Açıklama: Mal bildirimi verecekler geniş sayılmıştır: seçimle gelen kamu görevlileri (muhtar ve ihtiyar heyeti üyeleri hariç), Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, noterler, Türk Hava Kurumu ve Kızılay yöneticileri, kamu kurumlarında aylık, ücret veya ödenek alan memurlar ve işçi niteliği taşımayan kamu görevlileri, siyasi parti genel başkanları, vakıf yöneticileri, kooperatif başkan ve yöneticileri, yeminli mali müşavirler, kamu yararına dernek yönetici ve denetçileri ile gazete sahipleri, sorumlu müdürler, başyazar ve fıkra yazarları. Hüküm: Her tür seçimle iş başına gelen kamu görevlileri ile Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar (Muhtarlar ve ihtiyar heyeti üyeleri hariç). Noterler. Türk Hava Kurumunun genel yönetim ve merkez denetleme kurulu üyeleri ile genel merkez teşkilatında ve Türk Kuşu Genel Müdürlüğünde, Türkiye Kızılay Derneğinin merkez kurullarında ve Genel Müdürlük teşkilatında görev alanlar ve bunların şube başkanları. Genel ve katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluş veya alt kuruluşlarda, kamu iktisadi teşebbüsleri (İktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşları) ile bunlara bağlı müessese, bağlı ortaklık ve işletmelerde, özel kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulan ve kamu hizmeti gören kurum ve kuruluşlar ile bunların alt kuruluşlarında veya komisyonlarında aylık, ücret ve ödenek almak suretiyle kamu hizmeti gören memurları, işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri ile yönetim ve denetim kurulu üyeleri. Siyasi parti genel başkanları, vakıfların idare organlarında görev alanlar, kooperatiflerin ve birliklerinin başkanları, yönetim kurulun üyeleri ve genel müdürleri, yeminli mali müşavirler, kamu yararına sayılan dernek yönetici ve deneticileri. Gazete sahibi gerçek kişiler ile, gazete sahibi şirketlerin yönetim ve denetim kurulu üyeleri, sorumlu müdürleri, başyazarları ve fıkra yazarları. Mal bildiriminde bulunmak zorundadırlar. Özel Kanunlarına göre mal bildiriminde bulunmak zorunda olanlar da bu Kanun hükümlerine tabidir. Sınav uyarısı: Muhtarlar ve ihtiyar heyeti üyeleri seçimle gelseler de mal bildirimi vermez. Kamu kurumlarındaki işçiler kapsam dışıdır (işçi niteliği taşımayan görevliler kapsamdadır). Madde 3: Hediye. Açıklama: Mal bildirimi verenler, yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyruğunda olmayan kişi veya kuruluşlardan aldıkları ve değeri on aylık net asgari ücret toplamını aşan hediyeyi, aldıkları tarihten itibaren bir ay içinde kendi kurumlarına teslim etmek zorundadır. Hüküm: Yukarıdaki maddede sayılan kamu görevlileri, milletlerarası protokol, mücamele veya nezaket kaideleri uyarınca veya diğer herhangi bir sebeple, yabancı devletlerden, milletlerarası kuruluşlardan, sair milletlerarası hukuk tüzelkişiliklerinden, Türk uyruğunda olmayan herhangi bir özel veya tüzelkişi veya kuruluştan; aldıkları tarihteki değeri on aylık net asgari ücret toplamını aşan hediye veya hibe niteliğindeki eşyayı aldıkları tarihten itibaren bir ay içinde kendi kurumlarına teslim etmek zorundadırlar. Ancak, yabancı devlet adamları ve milletlerarası kuruluş temsilcileri tarafından verilen imzalı hatıra fotoğraflarının çerçeveleri bu madde hükümlerine dahil değildir. Hediyelerin bedellerinin tespiti çıkarılacak yönetmeliğe göre Maliye ve Gümrük Bakanlığınca yapılır. Sınav uyarısı: Kural yabancı kaynaklı hediyeler içindir. Değer ölçüsü brüt değil net asgari ücrettir ve tutar “on aylık”tır. Madde 4: Haksız mal edinme. Açıklama: Kanuna veya genel ahlaka uygun olarak sağlandığı ispat edilemeyen mallar ile kişinin sosyal yaşantısı bakımından geliriyle uyumlu kabul edilemeyecek harcamalar haksız mal edinme sayılır. Hüküm: Kanuna veya genel ahlaka uygun olarak sağlandığı ispat edilmeyen mallar veya ilgilinin sosyal yaşantısı bakımından geliriyle uygun olduğu kabul edilemeyecek harcamalar şeklinde ortaya çıkan artışlar, bu Kanunun uygulanmasında haksız mal edinme sayılır. İkinci bölüm: Mal Bildirimleri. Madde 5: Bildirimlerin konusu. Açıklama: Bildirim, görevlinin kendisi, eşi ve velayeti altındaki çocuklarına ait taşınmazlar ile görevlinin aylık net ödemesinin beş katından fazla tutardaki her bir para, hisse senedi, tahvil, altın, mücevher ve diğer taşınırları, hakları, alacakları, gelirleri ve borçlarını kapsar. Hüküm: Bu Kanun kapsamına giren görevlilerin kendilerine, eşlerine ve velayetleri altındaki çocuklarına ait bulunan taşınmaz malları ile görevliye yapılan aylık net ödemenin, ödeme yapılmayan görevlilerin ise, 1 inci derece Devlet Memurlarına yapılan aylık net ödemenin beş katından fazla tutarındaki her biri için ayrı olmak üzere, para, hisse senetleri ve tahviller ile altın, mücevher ve diğer taşınır malları, hakları, alacakları ve gelirleriyle bunların kaynakları, borçları ve sebepleri mal bildiriminin konusunu teşkil eder. Madde 6: Bildirimin zamanı. Açıklama: Bildirim zamanları: (a) atanmada göreve giriş belgeleriyle; (b) Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan atanmasında bir ay içinde; (c) seçimle gelinen görevlerde seçimin kesinleşmesini izleyen iki ay içinde; (d) mal varlığında önemli değişiklikte bir ay içinde; (e) yönetim, denetim kurulu ve komisyon üyeliklerinde göreve başlamayı izleyen bir ay içinde; (f) görevin sona ermesinde bir ay içinde. Hüküm: Mal Bildirimlerinin;. Bu Kanun kapsamındaki göreve atanmada, göreve giriş için gerekli belgelerle. Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanmalarda, atamayı izleyen bir ay içinde. Seçimle gelinen görevlerde seçimin kesinleşmesi tarihini izleyen iki ay içinde. Mal varlığında önemli bir değişiklik olduğunda bir ay içinde. Yönetim ve denetim kurulu üyelikleri ile komisyon üyeliklerine seçim ve atamalarda göreve başlama tarihini izleyen bir ay içinde. Görevin sona ermesi halinde, ayrılma tarihini izleyen bir ay içinde. Gazete sahibi gerçek kişiler ile, gazete sahibi şirketlerin yönetim ve denetim kurulu üyeleri faaliyete geçme tarihini, sorumlu müdürleri, başyazarları ve fıkra yazarları bu işe veya görevlerine başlama tarihini izleyen bir ay içinde. Verilmesi zorunludur. (a) Bendinde yazılı bildirim verilmedikçe göreve atama yapılamaz. Madde 7: Bildirimin yenilenmesi. Açıklama: Görevine devam edenler, sonu (0) ve (5) ile biten yılların en geç Şubat ayı sonuna kadar bildirimlerini yeniler. Yeni bildirim eskileriyle karşılaştırılır. Hüküm: Bu Kanun kapsamındaki görevlere devam edenler, sonu (0) ve (5) ile biten yılların en geç şubat ayı sonuna kadar bildirimlerini yenilerler. Yeni bildirimler yetkili merci tarafından daha önceki bildirimler ile karşılaştırılırlar. Sınav uyarısı: Yenileme her yıl ya da her iki yılda bir değildir; beş yılda bir, sonu 0 ve 5 ile biten yıllardadır. Madde 8: Bildirimlerin verileceği merciler. Hüküm: Bildirimlerin verileceği merciler şunlardır: Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyeleri için Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar için Cumhurbaşkanlığı. Kamu kurum ve kuruluşlarında görevli personel için özlük işleriyle ilgili sicil ve belge raporlarının bulunduğu makam veya merci. Kurum, teşebbüs, teşekkül ve kuruluşların Genel Müdürleri, yönetim ve denetim kurulu için ilgili Bakanlık. Yüksek mahkemelerin daire başkan ve üyeleri için mahkemenin başkanı. Noterler için Adalet Bakanlığı. Diğer kurum ve kuruluşların memur ve hizmetlileri için atamaya yetkili makam veya merci. Türk Hava Kurumu ile Türkiye Kızılay Derneğinde görev alanlar için kurum ve dernek genel başkanlığı. Görevlerinden ayrılanlar için bu görevlerinde iken bildirimlerinin vermeleri gereken makam veya merci. Siyasi parti genel başkanları için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı. Kooperatifler ve birliklerin başkanları, yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürleri için kooperatiflerin ve birliklerin denetimlerinin yapıldığı kuruluşlar. Yeminli mali müşavirler için Maliye ve Gümrük Bakanlığı. Türk Hava Kurumunun, Türkiye Kızılay Derneğinin ve Kamu yararına sayılan derneklerin genel yönetim ve merkez denetleme kurulu üyeleri için İçişleri Bakanlığı, bunların şube başkanları için bulundukları İl Valilikleri. İl Genel Meclisi Üyeleri için Valiler, Belediye Meclis Üyeleri için Belediye Başkanları, Belediye Başkanları için İçişleri Bakanlığı. Mal bildirimi verecek son merciler için, kendi kuruluşlarının özlük işleri ile ilgili makam veya merci. Gazete sahibi gerçek kişiler ile, gazete sahibi şirketlerin yönetim ve denetim kurulu üyeleri, sorumlu müdürleri, başyazarları ve fıkra yazarları bulundukları yer en büyük mülki amirliği. Vakıfların idare organlarında görev alanlar için Vakıflar Genel Müdürlüğü. Görevleri sebebiyle birden fazla mal bildiriminde bulunması gerekenler asli görevlerinden dolayı bir tek mal bildiriminde bulunurlar. Madde 9: Bildirimlerin gizliliği. Hüküm: Mal bildirimleri, özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla bildirimde bulunanın özel dosyasında saklanır. Bildirimlerin içeriği hakkında, 20 nci madde hükmü dışında hiçbir şekilde açıklama yapılamaz ve bilgi verilemez. Ayrıca mal bildirimlerindeki bilgiler ve kayıtlar esas alınarak içeriği hakkında yayında bulunulamaz. Ancak, Kamu Görevlileri Etik Kurulu mal bildirimlerini gerektiğinde inceleme yetkisine sahiptir. Mal bildirimlerindeki bilgilerin doğruluğunun kontrolü amacıyla ilgili kişi ve kuruluşlar (bankalar ve özel finans kurumları dahil) talep edilen bilgileri en geç otuz gün içinde Kurula vermekle yükümlüdürler. Üçüncü bölüm: Ceza Hükümleri. Madde 10. Açıklama: Süresinde bildirim vermeyene ihtar yapılır; ihtarın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mazeretsiz bildirim vermeyene üç aya kadar hapis cezası verilir. Soruşturma sırasında verilen sürede bildirim vermeyene ceza üç aydan bir yıla kadardır. Hüküm: 6 ncı maddede belirtilen sürelerde mal bildiriminde bulunmayana bildirimlerin verileceği mercilerce ihtarda bulunulur. İhtarın kendisine tebliğinden itibaren otuz gün içinde mazeretsiz olarak bildirimde bulunmayana üç aya kadar hapis cezası verilir. Soruşturma ile ilgili olarak verilen süre zarfında mal bildiriminde bulunmayana üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. Madde 11: Gerçeğe aykırı açıklama. Hüküm: Mal bildiriminin muhtevası hakkında 9 uncu maddeye aykırı davranan üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu fiilin basın yoluyla işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Madde 12: Gerçeğe aykırı bildirimde bulunma. Açıklama: Gerçeğe aykırı bildirimde bulunana altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Hüküm: Kanunen daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde gerçeğe aykırı bildirimde bulunana altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Madde 13: Haksız mal edinme, mal kaçırma veya gizleme. Açıklama: Haksız mal edinene, haksız edinilen malı kaçıran veya gizleyene üç yıldan beş yıla kadar hapis ve ağır para cezası verilir. 15. madde gereği bu kişiler müebbeten kamu hizmetlerinden yasaklanır. Hüküm: Kanunun daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde haksız mal edinene üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş milyon liradan on milyon liraya kadar ağır para cezası verilir. Haksız edinilen malı kaçıran veya gizleyene de aynı ceza verilir. Madde 14: Zoralım. Hüküm: Haksız edinilmiş olan malların zoralımına hükmolunur. Bu malların elde edilememesi veya bir malın tümünün haksız mal edinme konusu teşkil etmemesi sebepleri ile zoralımın mümkün olmadığı hallerde haksız edinilen değere eşit bedelinin hazineye ödenmesine karar verilir. Bu bedel, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümlerine göre tahsil olunur. Madde 15: Kamu hizmetlerinden yasaklanma. Hüküm: Bu Kanunun 11 ve 12 nci maddeler hükümleri ile cezalandırılanlara ceza süresi kadar; 13 üncü madde hükmüne göre cezalandırılanlara müebbeten kamu hizmetlerinden yasaklanma cezası hükmolunur. Madde 16: Tecil, paraya çevirme ve ön ödeme yasağı. Hüküm: Bu bölümde yazılı olan cezalar 10 uncu maddenin birinci fıkrası hariç tecil edilemez, şahsi hürriyeti bağlayıcı olanlar para veya tedbire çevrilemez, failleri hakkında Türk Ceza Kanununun 119 uncu maddesi hükümleri uygulanamaz. Dördüncü bölüm. Madde 17: Soruşturma. Açıklama: Bu Kanundaki suçlar ile irtikap, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet, görev sırasında veya görevden dolayı kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma ve Devlet sırlarını açıklama suçlarında 4483 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz; soruşturma doğrudan Cumhuriyet savcılarınca yapılır. Hüküm: Bu Kanunda ve 18.6.1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanununda yazılı suçlarla, irtikâp, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet, görev sırasında veya görevinden dolayı kaçakçılık, resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarının açıklanması veya açıklanmasına sebebiyet verme suçlarından veya bu suçlara iştirak etmekten sanık olanlar hakkında 2.12.1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz. Yukarıdaki fıkra hükmü müsteşarlar, valiler ve kaymakamlar hakkında uygulanamaz. Görevleri veya sıfatları sebebi ile özel soruşturma ve kovuşturma usulüne tabi olan sanıklarla ilgili kanun hükümleri saklıdır. Sınav uyarısı: Bu suçlar için soruşturma izni aranmaz. Soru kökünde “rüşvet suçu için 4483'e göre izin alınır” ifadesi yanlıştır. Not: 4483 sayılı Kanun memurların görev sebebiyle işledikleri suçlarda soruşturma iznini düzenler; 3628 sayılı Kanunun 17. maddesinde sayılan suçlar bu izin sisteminin dışındadır. Madde 18: Suçun ihbarı. Açıklama: Bu suçlara ilişkin ihbarlar doğrudan Cumhuriyet Başsavcılıklarına yapılır; derhal ihbar tutanağı düzenlenir ve bir örneği muhbire verilir. Muhbirin kimliği rızası olmadıkça açıklanmaz; ihbar asılsız çıkarsa, aleyhine takibat yapılanın istemi üzerine açıklanır. Hüküm: Yukarıdaki maddede yazılı suçlara ilişkin ihbarlar doğrudan Cumhuriyet Başsavcılıklarına yapılır. İhbar üzerine derhal bir ihbar tutanağı düzenlenir ve bir örneği muhbire verilir. Acele ve gecikmesinde sakınca umulan hallerde tutanak düzenlenmesi sonraya bırakılabilir. Muhbirlerin kimlikleri, rızaları olmadıkça açıklanmaz. İhbar asılsız çıktığında aleyhine takibat yapılanın istemi üzerine muhbirin kimliği açıklanır. Yukarıdaki fıkraya göre yapılan ihbar veya takipsizlik kararı ve iddianame Cumhuriyet başsavcılığınca, ilgili kamu kurum veya kuruluşlarına bildirilir. İlgili kamu kurum veya kuruluşları tarafından yazılı başvuruda bulunulması halinde bu kurum veya kuruluşlar, başvuru tarihinde müdahil sıfatını kazanır. Bu suçlardan dolayı müfettiş ve muhakkikler de soruşturma neticesinde delil veya emare elde ettikleri takdirde, işi yetkili ve görevli Cumhuriyet Başsavcılığına ihbar ve evrakı tevdi ederler. Cumhuriyet Başsavcılığı müfettiş ve muhakkikler tarafından kendisine tevdiine lüzum görülmediği halde dahi evrakın taalluk ettiği iş hakkında soruşturma yapmak üzere gerekçe göstererek evrakı ait olduğu merciden isteyebilir. 17 nci maddede yazılı suçlardan dolayı delil veya emare elde eden müfettiş ve muhakkikler durumu yetkili ve görevli Cumhuriyet Başsavcılığına ihbar ve evrakı tevdi etmedikleri takdirde bunlar hakkında da yapılacak takibattan dolayı Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat Hükümleri uygulanmaz. İhbar konusu müsnet suç hakkında dava açılıncaya kadar bilgi vermek ve yayın yapmak yasaktır. Madde 19: Soruşturma usulü. Hüküm: Cumhuriyet Savcısı 17 nci maddede yazılı suçların işlendiğini öğrendiğinde sanıklar hakkında doğrudan doğruya ve bizzat soruşturmaya başlamakla beraber durumu atamaya yetkili amirine veya 8 inci maddede sayılan mercilere bildirir. Cumhuriyet Savcısı soruşturmaya başladığında ihbarı doğrulayan emareler bulduğu takdirde sanıktan, haksız edinilen malın kaçırıldığı yolunda delil ve emare elde edildiği takdirde sanığın ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımları ile gelini ve damadından mal bildiriminde bulunmalarını ister. Bu istemin sanığa ve diğer ilgililere ulaştığı tarihten itibaren yedi gün içinde Cumhuriyet Savcısına mal bildiriminin verilmesi zorunludur. Soruşturmanın müfettiş veya muhakkik tarafından yapılması halinde müfettiş veya muhakkik de sanıktan ve yukarıda sayılan ilgililerden mal bildirimi isteminde bulunurlar. Bu istemin sanık ve ilgililere ulaştığı tarihten itibaren yedi gün içinde müfettiş veya muhakkike mal bildiriminin verilmesi keza zorunludur. Cumhuriyet Savcısı, kamu davası açılmadan önce haksız edinildiği yolunda delil veya emare elde edilen para veya mal ile ilgili tedbirin alınmasını görevli mahkemeden veya para veya malın bulunduğu yer hukuk mahkemesinden isteyebilir. Madde 20: Bilgi verme zorunluluğu. Hüküm: Özel kanunlarında aksine bir hüküm bulunsa bile ilgili gerçek veya tüzel kişiler veya kamu kurum ve kuruluşları; bu Kanuna göre takip, soruşturma ve kovuşturmaya yetkili kişi ve bu Kanundaki diğer mercilerce istenen bilgileri gecikmeksizin makul sürede eksiksiz vermek zorundadır. Aksine davranan kişiler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Bu ceza, para cezasına veya tedbirlerden birine çevrilemez ve ertelenemez. Beşinci bölüm: Çeşitli Hükümler. Madde 22: Yönetmelik. Hüküm: Mal bildiriminin şekli, düzenleniş biçimi, sayısı, neleri kapsayacağı ve merciine nasıl ulaştırılacağı hususları ile Kanunun uygulanması bakımından gerekli görülecek diğer konular, Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir ve bu yönetmelik Resmi Gazete'de yayımlanır. Tekrar: sınavda dikkat edilecek noktalar. Yabancı devlet ve kuruluşlardan alınan, değeri on aylık net asgari ücret toplamını aşan hediye bir ay içinde kuruma teslim edilir. Bildirim, sonu (0) ve (5) ile biten yılların en geç Şubat ayı sonuna kadar yenilenir. Mal varlığında önemli değişiklik olduğunda bildirim bir ay içinde verilir; görev sona erdiğinde de bir ay içinde. Seçimle gelinen görevlerde bildirim, seçimin kesinleşmesini izleyen iki ay içinde verilir. Kapsamdaki suçlarda (rüşvet, irtikap, zimmet, ihaleye fesat ve benzeri) 4483 sayılı Kanun uygulanmaz; Cumhuriyet savcısı doğrudan soruşturur. Haksız mal edinmede ceza üç yıldan beş yıla kadar hapistir ve müebbeten kamu hizmetlerinden yasaklanma hükmolunur. Özetin sonu. Şimdi soru bankasıyla kendini dene.