3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun. Ayrıntılı sesli özet. Bu özette 8 madde anlatılmaktadır.

Genel bakış.

3071 sayılı Kanun, Anayasa'nın 74. maddesinde güvence altına alınan dilekçe hakkının nasıl kullanılacağını düzenler. Kısa bir kanundur (9 madde ve geçici madde) ama GYS'de neredeyse her yıl soru gelir; çünkü sorular tamamen kim başvurabilir, dilekçede ne bulunmalı, hangi dilekçe incelenmez ve kaç günde cevap verilir sorularından üretilir.

Kanunun mantığı şudur: Türk vatandaşları kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri için TBMM'ye ve yetkili makamlara yazı ile başvurabilir. Türkiye'de ikamet eden yabancılar da başvurabilir; ancak iki şartla: karşılıklılık ve dilekçenin Türkçe yazılması.

Süreler ezberlenmesi gereken tek sayısal bilgidir: idarenin cevap süresi en geç otuz gün; TBMM Dilekçe Komisyonunun inceleme süresi altmış gün; Komisyonun gönderdiği dilekçeyi kurumların cevaplama süresi otuz gün.

Temel kavramlar.

Dilek: Bir işin yapılması ya da bir düzenlemenin getirilmesi yönündeki istek.

Şikâyet: Bir işlem ya da eylemden duyulan rahatsızlığın, düzeltilmesi isteğiyle bildirilmesi.

Safahat: Henüz sonuçlanmamış bir işlemin hangi aşamada olduğu bilgisi.

Karşılıklılık: Yabancının ülkesinin Türk vatandaşlarına aynı hakkı tanıması şartı.

Madde madde anlatım.

Bu bölümde geçici maddeler dışındaki bütün maddeler sırasıyla anlatılır. Her maddede önce varsa kısa açıklama, ardından maddenin hükmü, son olarak da sınav uyarısı gelir.

Madde 1: Amaç.

Hüküm: Bu Kanunun amacı, Türk vatandaşlarının ve Türkiye’de ikamet eden yabancıların kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, Türkiye Büyük Millet Meclisine ve yetkili makamlara yazı ile başvurma haklarının kullanılma biçimini düzenlemektir.

Madde 2: Kapsam.

Hüküm: Bu Kanun, Türk vatandaşları ve Türkiye’de ikamet eden yabancılar tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi ile idarî makamlara yapılan dilek ve şikâyetler hakkındaki başvuruları kapsar.

Madde 3: Dilekçe hakkı.

Açıklama: Hak sahipleri iki gruptur. Türk vatandaşları için hiçbir ek şart yoktur. Türkiye'de ikamet eden yabancılar ise karşılıklılık gözetilerek ve dilekçelerini Türkçe yazmak kaydıyla bu haktan yararlanır. Hakkın konusu hem kişinin kendisiyle hem de kamu ile ilgili dilek ve şikâyetlerdir.

Hüküm: Türk vatandaşları kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, Türkiye Büyük Millet Meclisine ve yetkili makamlara yazı ile başvurma hakkına sahiptirler.

Türkiye’de ikamet eden yabancılar karşılıklılık esası gözetilmek ve dilekçelerinin Türkçe yazılması kaydıyla bu haktan yararlanabilirler.

Sınav uyarısı: Soru kökünde “yabancılar hiçbir şarta bağlı olmaksızın” ya da “yabancı dilde yazılmış dilekçe ile” ifadesi varsa yanlıştır. Ayrıca hakkın yalnızca “kendileriyle ilgili” konularla sınırlı olduğu iddiası da yanlıştır.

Not: 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununda yabancılar için Türkçe yazma şartı yoktur; orada şart, bilginin kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olması ve karşılıklılıktır.

Madde 4: Dilekçede bulunması zorunlu şartlar.

Açıklama: Dilekçenin işleme konulabilmesi için üç unsur şarttır: adı-soyadı, imza ve iş veya ikametgâh adresi. Bu unsurlardan biri eksikse dilekçe 6. madde gereği incelenmez.

Hüküm: Türkiye Büyük Millet Meclisine veya yetkili makamlara verilen veya gönderilen dilekçelerde, dilekçe sahibinin adı-soyadı ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması gerekir.

Sınav uyarısı: “Telefon numarası”, “T.C. kimlik numarası” ya da “e-posta adresi” zorunlu unsur olarak sayılmaz. Adres için “iş veya ikametgâh” denmiştir; ikisinin birlikte yazılması gerekmez.

Madde 5: Gönderilen makamda hata.

Açıklama: Dilekçe yetkisiz bir idari makama verilirse bu makam dilekçeyi reddetmez; yetkili idari makama gönderir ve dilekçe sahibine bilgi verir. Bu, vatandaşın usul hatası yüzünden hak kaybına uğramaması içindir.

Hüküm: Dilekçe, konusuyla ilgili olmayan bir idari makama verilmesi durumunda, bu makam tarafından yetkili idari makama gönderilir ve ayrıca dilekçe sahibine de bilgi verilir.

Madde 6: İncelenemeyecek dilekçeler.

Açıklama: İncelenemeyecek dilekçeler sınırlı sayıdadır: (a) belli bir konuyu içermeyenler, (b) yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olanlar, (c) 4. maddedeki şartlardan herhangi birini taşımayanlar.

Hüküm: Türkiye Büyük Millet Meclisine veya yetkili makamlara verilen veya gönderilen dilekçelerden;.

Belli bir konuyu ihtiva etmeyenler.

Yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olanlar.

4 üncü maddede gösterilen şartlardan herhangi birini taşımayanlar.

İncelenemezler.

Sınav uyarısı: Yargı mercilerinin görevine giren konu “incelenemez”; idare bunu başka makama göndermez. Buna karşılık yanlış idari makama verilen dilekçe 5. maddeye göre yetkili makama gönderilir. İki durum sık karıştırılır.

Madde 7: Dilekçenin incelenmesi ve sonucunun bildirilmesi.

Açıklama: Başvurunun sonucu ya da işlemin safahatı hakkında dilekçe sahibine en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilir. Safahat bildirilmişse, işlem sonuçlandığında alınan sonuç ayrıca bildirilir.

Hüküm: Türk vatandaşlarının ve Türkiye’de ikamet eden yabancıların kendileri ve kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri konusunda yetkili makamlara yaptıkları başvuruların sonucu veya yapılmakta olan işlemin safahatı hakkında dilekçe sahiplerine en geç otuz gün içinde gerekçeli olarak cevap verilir. İşlem safahatının duyurulması halinde alınan sonuç ayrıca bildirilir.

Sınav uyarısı: Süre “on beş gün” veya “otuz iş günü” değildir; otuz gündür. 4982'deki on beş iş günü, otuz iş günü süreleriyle karıştırılmamalıdır.

Not: Karşılaştır: 4982 sayılı Kanunda bilgiye erişim 15 iş günü (zorunlu hâllerde 30 iş günü); 3071'de cevap süresi 30 gün.

Madde 8: Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılan başvuruların incelenmesi.

Açıklama: TBMM'ye gönderilen dilekçeler Dilekçe Komisyonunda incelenir ve altmış gün içinde karara bağlanır. Komisyonun gönderdiği dilekçeleri ilgili kamu kurumları otuz gün içinde cevaplar. Komisyon bilgi-belge isteme, ilgilileri çağırma, bilirkişi görevlendirme ve yerinde inceleme yetkilerine sahiptir.

Hüküm: Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilen dilekçelerin, Dilekçe Komisyonunda incelenmesi ve karara bağlanması altmış gün içinde sonuçlandırılır. İlgili kamu kurum veya kuruluşları Türkiye Büyük Millet Meclisi Dilekçe Komisyonunca gönderilen dilekçeleri otuz gün içinde cevaplandırır. İnceleme ve karara bağlamanın esas ve usulleri Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünde gösterilir.

Dilekçe Komisyonu, görevleri ile ilgili olarak, kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile özel kuruluşlardan her türlü bilgi ve belgeyi almak, ilgilileri çağırıp bilgi almak, idari denetimin yapılmasını istemek, bilirkişi görevlendirmek ve yerinde inceleme yapmak yetkisine sahiptir. Bu yetkinin kullanılması durumunda kamu kurum ve kuruluşları ile kamu personeli, talep edilen bilgi ve belgeyi vermek, idari denetimi yapmak ve yerinde inceleme için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.

Sınav uyarısı: Altmış gün Komisyonun karara bağlama süresidir; kurumların Komisyona cevap süresi otuz gündür. Soru bu iki süreyi yer değiştirerek sorabilir.

Tekrar: sınavda dikkat edilecek noktalar.

Başvuru yazılı yapılır; sözlü başvuru bu Kanun kapsamında değildir.

Yabancılar için iki şart: karşılıklılık esası ve dilekçenin Türkçe yazılması (4982'de Türkçe şartı yoktur, karıştırılır).

Dilekçede zorunlu unsurlar: ad-soyad, imza, iş veya ikametgâh adresi. T.C. kimlik numarası Kanunda sayılmaz.

İncelenemeyecek dilekçeler: belli bir konu içermeyen, yargı mercilerinin görevine giren ve 4. maddedeki şartları taşımayanlar.

Yanlış makama verilen dilekçe reddedilmez; yetkili makama gönderilir ve dilekçe sahibine bilgi verilir.

Cevap gerekçeli olmalıdır; işlem sürüyorsa safahat (aşama) bildirilir, sonuç ayrıca bildirilir.

Özetin sonu. Şimdi soru bankasıyla kendini dene.